Provincia de Ourense

Na Galipedia, a Wikipedia en galego.

**Provincia de Ourense**

Capital	Ourense
Área	7273 km2
Poboación	336.002
Densidade	46.19 hab./km²
Concellos	92
Xentilicio	Ourensán, Ourensá^[1]

Ourense é unha das catro provincias de Galicia.

Índice

1 Datos xeográficos
2 Orografía
3 Hidrografía
4 Clima
5 Zonas bioxeográficas
6 Zonas protexidas
7 Referencias
8 Ligazóns externas

[editar] Datos xeográficos

Lista de concellos de Ourense

[editar] Localización

Provincia sur-oriental de Galicia e a única sen litoral marítimo. Limita, a saber:

Ao norte, coas provincias de Lugo e Pontevedra.
Ao oeste, coa provincia de Pontevedra e mais co distrito de Viana do Castelo, Portugal.
Ao sur, e de oeste a leste, cos distritos de Viana do Castelo,Braga, Vila Real e Bragança, pertencentes a Portugal, .
Ao leste, coas provincias castelán-leonesas de León e Zamora.

[editar] Superficie, demografía

A provincia de Ourense ocupa 7.273,26 km². Neles, vive unha poboación de 336.002 habitantes (INE 2008). Como resultado, Ourense ten unha densidade de poboación duns 46,2 hab/km²; moi lonxe da media galega. Perto dun terzo da poboación provincial vive na actualidade na capital.

Evolución da poboación de: Provincia de Ourense desde 1900 ata 2006
1900	1930	1970	1981	2000	2006
2008	404.311	426.043	415.862	411.339	345.241

[editar] Localidades importantes

Excepto o da capital, ningún dos concellos provinciais acada os 15.000 habitantes. A lista ordenada dos máis importantes nos inicios do ano 2009 era a seguinte:

Concellos máis poboados (2009)
Posición	Concello	Poboación
1ª	Ourense	107.742
2ª	[[]] Verín	14.391
3ª	O Barco de Valdeorras	14.213
4ª	O Carballiño	14.114
5ª	Xinzo de Limia	10.161
6ª	Barbadás*	9.177
7ª	O Pereiro de Aguiar*	6.130
8ª	Celanova	6.020
9ª	Allariz	5.821
10ª	Ribadavia	5.519
11ª	A Rúa	4.816

Compre sinalar que Barbadás e O Pereiro de Aguiar están na área de influencia da capital, sendo atribuíbel o seu lugar na lista a funcionaren como lugares dormitorio de persoas con traballo naquela.

[editar] Orografía

Valgada do río San Lázaro, Macizo Central ourensán

É unha provincia cunha altitude media non moi elevada, pero moi montañosa.

As terras, sitas no Oeste da provincia, nos límites con a provincia de Pontevedra e de Lugo, atópanse dentro da Dorsal galega, é dicer, o sistema montañoso occidental da Galiza, con serras como a do Suído ou a do Faro de Avión, que poden acadar nas súas cotas máximas alturas de arredor de 1.000 m: Coto da Puza con 1035 m., Marcofán de 939 m, Uceiro de 1003 m, Alledo 1013 m, atinxindo o punto máis alto no propio Faro de Avión con 1.155 m. Son materiais moi antigos, fundamentalmente graníticos, cortados por fracturas por onde corren os ríos (Arenteiro, Cea, Avia, etc.), que conforman os vales. O aspecto de conxunto é macizo e serve de divisoria entre os ríos mencionados e as cuncas do río Ulla, Oitavén, Tea (este afluente do mesmo Miño), ao tempo que actúa como unha primeira barreira fronte a influencia atlántica, mais a súa altura relativamente baixa e os vales transversais non impiden o paso das chuvias, aínda que as atenúan.

A zona centro-oriental é moito máis accidentada, presentando maiores altitudes. Estas atinxen nos puntos máis altos nas serras que limitan con as provincias de León e Zamora: serra da Enciña da Lastra (Tara, 1099), serra do Eixe (Pena Trevinca, 2.127 m, o punto máis elevado da comunidade), serra Segundeira, serra Calva (Montouto, 2045 m). No centro domina o Macizo Central ourensán, no que se desenrolan unha serie de serras en disposición radial, de menor altitude, pero que facilmente poden superar os 1.500 m: Cabeza Grande (1778 m), serra do Invernadoiro-Queixa (Seixo, 1707 m), serra de San Mamede (San Mamede, 1618 m). Este relevo foi orixinado en boa parte polos movementos tectónicos do Neoxeno, formándose como consecuencia, no só alzamentos, senón tamén depresións, más ou menos amplas e máis ou menos altas, que as veces poden aparecer como amplas foxas. Así no Leste temos a depresión do Bolo; ao Norte e Oeste do val Sil-Miño - que pode abrirse en amplitude e escalonarse, como a de Ourense -; no Sur, a Limia, o Val de Maceda e o val de Verín.

Polo Sur, os mesmos fenómenos tectónicos aludidos, crearon outra serie de serras de distinta orientación (Oeste-Leste), que teñen unha menor altura, pero superior á das serras occidentais, e que dificultaron, tradicionalmente, a comunicación con Portugal, salvo pola depresión de Verín: serra do Xurés (Nevosa, 1539), serra do Larouco (Larouco, 1525 m), serra de Penas Libres (Mairos, 1083 m), serra da Esculqueira (Penedo dos Tres Reinos, 1025 m.)

[editar] Hidrografía

Tramo do río Arnoia

A provincia ourensá vese percorrida por infinidade de ríos. Deles, o máis importante é o Miño, recén afluído o Sil neste, nun punto do límite coa provincia de Lugo.

Hidrograficamente a provincia de Ourense está dividida en tres cuncas: a do Miño, a do Limia e a do Douro. A cunca do río Miño ocupa unha boa parte da provincia: 4837 km² ( da que corresponden á subcunca do río Sil 2545 km²); a do Limia ocupa nesta provincia 1395 km²; por último, as bacías dos ríos cuxas augas acaban no Douro abranxe 1.117 km².

O Miño ten unha parte pequena do seu curso dentro dos límites provinciais: entra á altura dos Peares e abandonaos en Cortegada de Miño. Aparte do Sil, os seus afluentes principais son o Búbal e o Avia pola dereita, e o Loña, Barbaña, e Arnoia pola esquerda. O Sil, que como é sabido é o afluente principal do Miño, ocupa máis da metade da cunca miñota na provincia, e desde logo na confluencia de ambos, nos Peares, amete maior caudal, facendo bo o refrán: "O Miño leva a fama, e o Sil a auga". O Sil entra na provincia, procedente do Bierzo, pola freguesía de Covas, no concello de Rubiá, ocupando unha posición central na depresión do Valdeorras. Desde os seus confíns serve, na maior parte do seu curso, de límite con a provincia de Lugo, ata Os Peares, punto de unión con o Miño. Os seus afluentes principal é, sen dúbida o Bibei (97 km), que drena augas das serras máis elevadas da provincia: Macizo Central, serra do Eixe, serra Segundeira, por medio do Xares, Camba, Conso e Navea, principalmente.

O Limia forma de por sí unha cunca independente, pois vai dar directamente no Atlántico, formando o estuario de Viana de Castelo, en Portugal, onde transmuta o seu nome como Lima. O río Salas, que aflúe pola súa esquerda, é o máis importante tributario.

Varios ríos acaban co as súas augas no Douro, en Portugal; o máis importante é sen dúbida o Támega, que ten unha lonxitude total de 145 km, superior á da maioría dos rios galegos; o seu afluente máis importante é un segundo Búbal. O resto dos ríos durienses teñen un curto percorrido dentro da provincia, e os máis destacábeles son o Mente e o Diabredo, que a final son subafluentes do Douro, por intermedio do Tuela.

A maioría destes ríos teñen un réxime fluvial de tipo oceánico; os seus máximos de caudal son invernais, como corresponde ao clima atlántico dominante; mais o Sil e os seus afluentes, por mor do montañoso das súas cuncas, gozan de réxime nivo-pluvial, prolongando os máximos caudais durante a primavera, debido ao dexelo.

Con frecuencia o percorrido montañoso encaixa os ríos, obrigándoos a moverse entre bordes de gran pendente, o que ten creado algunhas das paisaxes máis fermosas da provincia, como son os diversos cañóns do Sil (o de Covas, na súa entrada en Galiza, ou o comprendido entre Quiroga e os Peares). O cambio de materiais do solos orixinou as veces potentes fervenzas, das que cabería destacar a do río Cenza, nese pequeno afluente do Bibei. Por outra banda nesas mesmas vertentes o aproveitamento agrícola, ao tempo que axudaba a fixar as ladeiras, axudou ao embelecemento paisaxístico con a construción de socalcos escalonados, polo normal plantados con videiras. Isto é observábel, dentro dos límites provincias, nas ribeiras do Bibei, á altura do encoro do Vao, ou ben no curso do Miño entre os Peares e a cidade de Ourense.

Esta riqueza hídrica fixo que se construísen encoros por todos lados, asulagándose con frecuencia alguns dos vales máis ricos da provincia, o que non deixou de provocar protestas en pleno franquismo, sendo destacábeles as provocadas polo embalsamento do río Xares en Prada, no concello de A Veiga, a fins dos anos 50, e as da presa de Castrelo de Miño, sobre o Miño, no Ribeiro, a comezos dos 60.

[editar] Clima

Climaticamente a provincia de Ourense, como toda Galiza, pertence ao tipo oceánico, caracterizado en liñas xerais por temperaturas suaves ao longo de todo o ano - con máximas estivais e mínimas invernais -, e precipitacións tamén durante todo o ano - con máximos invernais e mínimos estivais -. Porén non é o clima da costa (este mesmo ten sido cualificado de hiper-húmido na súa zona sur). A posición interior do territorio ourensán, e a existencia dun relevo elevado, propicia diferencias, carecendo por outra banda de homoxeneidade en toda a provincia. Basicamente distínguense catro zonas climáticas ourensás:

[editar] Dominio oceánico de transición

Aparece na zona noroccidental da provincia. Sen que chova como na costa, as precipitacións acadan valores en torno aos 1.500 mm, as temperaturas medias anuais, que ostentan o menor gradiente térmico da provincia, son suaves, acadando entre 12 e 14 °C de media. Os veráns poden calificarse de frescos, pois non se atinxen nen os 20 °C de media. As precipitacións anuais andan arredor dos 1.500 mm, pero hai unha certa aridez estival. Un exemplo é Seoane, no concello do Carballiño:

**Seoane**
1931-1960	xan	feb	marz	abr	mai	xuñ	xull	agost	set	out	nov	dec	TOTAL
Temp. media (°C)	5,1	6,4	8,4	10,4	12,6	15,7	17,9	17,6	15,7	12,4	7,8	5,5	11,1
Precipitacións (mm)	204	151	185	110	98	50	27	38	57	129	176	199	1423

[editar] Dominio oceánico continentalizado

Corresponde á zona meridional da provincia: depresións da Limia e do Támega. As temperaturas medias anuais están entre 10º e 11 °C, e as precipitacións sobre 900 mm anuais. Porén as temperaturas invernais son frías, con abundantes días de xeadas, mentres a seca estival, con alto déficit de precipitacións, pode durar ata catro meses. Este dominio enlaza con o da meseta central lucense, pero está rota a continuidade rómpese nos vales do Sil-Miño. Os datos básicos do clima de Xinzo de Limia poden mostralo:

**Xinzo de Limia**
1931-1960	xan	feb	marz	abr	mai	xuñ	xull	agost	set	out	nov	dec	TOTAL
Temp. media (°C)	4,5	4,9	7,8	9,2	12,2	15,2	17,5	17,7	15,2	11,2	7,8	4,9	10,5
Precipitacións (mm)	94	94	119	67	74	51	20	24	52	93	99	134	921

[editar] Dominio oceánico-mediterráneo

Esténdese polos vales do río Miño e do Sil, desde o Ribeiro ao Valdeorras, incluíndose a depresión da capital. A flora, e mesmo os cultivos dominantes, testemuñan o influxo mediterráneo. Son os países do viño. É a zona máis seca da Galiza, con medias de insolación superiores a 2.500 horas/ano e precipitacións por embaixo dos 800 mm. As temperaturas medias anuais rondan os 14º, con veráns calorosos (é doado atinxir e superar os 40º en días estivais), mais os invernos, polo aillamento dos vales, son fríos, con frecuentes néboas e xeadas. Un exemplo pode ser a mesma cidade de Ourense:

**Ourense**
1931-1960	xan	feb	marz	abr	mai	xuñ	xull	agost	set	out	nov	dec	TOTAL
Temp. media (°C)	6,9	7,7	10,8	12,6	16,0	19,4	22,1	21,4	19,2	14,7	10,0	7,7	14,0
Precipitacións (mm)	90	78	99	56	62	42	17	20	43	89	95	128	818

[editar] Dominio oceánico de montaña

Basicamente corresponde ás zonas provinciais das serras do Macizo Central e as serras orientais (Eixe, Segundeira). As precipitacións acadan os valores da Galiza costeira nos 1.000 m. de altura, atinxíndose 1.500 mm ou máis. En cotas máis altas supéranse esas cifras. No inverno, as temperaturas medias mensuais poden caír por embaixo do 0 °C. Un exemplo pode ser Mesón de Erosa, a 900 msnm, no concello de A Gudiña:

**Mesón de Erosa**
1931-1960	xan	feb	marz	abr	mai	xuñ	xull	agost	set	out	nov	dec	TOTAL
Temp. media (°C)	3,6	4,2	7,2	8,8	12,0	15,3	17,8	18,0	15,5	11,5	7,7	4,4	10,3
Precipitacións (mm)	157	127	155	120	168	73	13	40	93	124	204	200	1474

[editar] Zonas bioxeográficas

Souto de Rozabales e castiñeiro de Pumbariños

A provincia de Ourense, pertence á zona bioxeográfica Eurosiberiana, como o resto da Galiza, pero a súa situación especial fai que se atope en transición entre a provincia Atlántica daquela, e a provincia Carpetano-Ibérico-Leonesa que xa forma parte da rexión Mediterránea. Esta zona de transición comprende tamén parte da provincia de Lugo.

A flora está marcada por especies típicas mediterráneas: aciñeiras, sobreiras, érbedos, que mesmo poden formar matos boscosos nas partes máis meridionais e orientais da provincia. A especie típica da flora galega o carballo (Quercus robur), presente na parte occidental da provincia, está substituído no Centro-Sur e Oriente provincial polo carballo cerquiño, que nas comarcas máis orientais denominan rebolos. Nos ríos os amieiros, bidueiras e salgueiros, típicos da provincia Atlántica, conviven nas beiras dos ríos e outros lugares húmidos, con choupos, que son máis mediterráneos. A vexetación degradada, aínda con predominio de toxos e xestas, nas zonas occidentais da provincia, ve xurdir grandes extensións de uces, que tinxen de morado ou branco, abas enteiras dos montes, recobrando a cor amarela a grande altura con os piornos. Aparecen tamén plantas aromáticas, típicas da garriga e do maquis mediterráneo: estebas, lavanda, cantroxo ou azaia (Lavandula pedunculata), tomiño, ourego, etc.

A intervención humana mudou a paisaxe boscosa, introducindo eucaliptos, piñeiros e, desde moito máis antigamente, o castiñeiro. Mais entanto o eucalipto está reducido ás terras baixas occidentais, o piñeiro está adaptado en todo a provincia, aínda que a certas alturas medra con dificultade. O castiñeiro forma masas boscosas relativamente estesas en concellos do Macizo Central, como Chandrexa de Queixa ou A Pobra de Trives, mentres noutros son soutos maiores ou menores.

A fauna, consecuentemente, pode contar con especies tanto atlánticas como mediterráneas. Mentres a velenosa víbora de Seoane (Vipera seoanei) está espallada ata o Norte de Galiza, outras especies de répteis prefiren medios máis cálidos, polo que son relativamente abundantes nesta provincia, entre elas cabe indicar a outra cobra venenosa galega a víbora fociñuda (Vipera latasti). Varias son as especies emblemáticas en perigo, como a perdiz charrela (Perdix perdix) propia das alturas, que ten o límite meridional de expansión precisamente na serra do Xurés.